Merhabalar! Asrimoda olarak “Kedi hangi hayvan türüdür” konusunda aklınızdaki soruları yanıtlamak için buradayız.
Kedi hangi hayvan türüdür? Bilimsel sınıflandırma ve gündelik yaşamın iç içe geçtiği bir bakış
İstanbul’da yaşarken “Kedi hangi hayvan türüdür?” sorusu ilk bakışta sadece biyoloji dersinden kalma basit bir bilgi gibi duruyor. Ama sokakta, apartman boşluklarında, vapur iskelelerinde ve mahalle aralarında biraz daha dikkatli bakınca bu soru bambaşka katmanlar açıyor.
Bilimsel olarak kedi, memeliler sınıfına (Mammalia) ait, etçil (Carnivora) takımında yer alan ve Felidae yani kedi ailesinin bir üyesidir. Evcil kedinin adı ise Felis catus olarak geçer. Yani evde sevdiğimiz, sokakta rastladığımız, bazen cam kenarında güneşlenirken izlediğimiz o canlı, biyolojik olarak oldukça net bir sınıflandırmaya sahiptir.
Ama İstanbul gibi çok katmanlı bir şehirde bu tanım, hayatın kendisini açıklamak için yeterli kalmıyor.
Ben 29 yaşında, İstanbul’da bir sivil toplum kuruluşunda çalışan biri olarak, günün büyük kısmını sahada, sokakta, toplu taşımada ya da mahalle ziyaretlerinde geçiriyorum. Ve “Kedi hangi hayvan türüdür?” sorusu bazen bir biyoloji sorusu olmaktan çıkıp, şehirde kimin görünür olduğu, kimin korunabildiği ve kimin “sahipsiz” bırakıldığıyla ilgili bir soruya dönüşüyor.
Şehirde kediler ve görünmeyen bakım emeği
İstanbul’un herhangi bir mahallesinde sabah erken saatlerde yürürken küçük bir sahneye sık sık rastlanır: elinde poşet taşıyan bir kadın, apartman önündeki kediye mama bırakır. Yanından geçen biri fark etmez bile. Oysa bu tekrar eden bir emek biçimidir.
Kediler sokakta “serbest yaşayan” canlılar gibi görünür. Ama gerçekte onların yaşamı, çoğu zaman görünmeyen bir bakım ağına bağlıdır. Bu ağın büyük kısmını kadınlar, yaşlılar ve mahallede uzun süredir yaşayan insanlar oluşturur.
Toplumsal cinsiyet açısından bakıldığında bu oldukça anlamlıdır. Çünkü bakım emeği, tarihsel olarak çoğunlukla kadınların omuzlarına yüklenmiş bir alandır. Çocuk bakımı, yaşlı bakımı ve hayvan bakımı aynı görünmez çizgide birleşir.
Bir gün Kadıköy’de bir sokakta yaşlı bir teyzenin, yağmur altında ıslanmasınlar diye kedilere karton kutudan küçük bir barınak yaptığını gördüm. Yanından geçen genç bir erkek ise telefonuna bakarak yürüyordu. Bu sahne tek başına bir şey anlatmaz belki ama tekrar ettikçe şehirdeki emek dağılımını görünür kılıyor.
Kedi burada sadece bir hayvan değil; aynı zamanda bir toplumsal ilişkinin merkezinde yer alıyor.
Toplu taşımada, sokakta ve mahallede kedinin görünürlüğü
İstanbul’da kediler sadece sokakta değil, toplu taşımada, vapur iskelelerinde ve hatta bazı dükkânların içinde bile hayatın parçası.
Metro ve vapurda karşılaşılan “şehir kedileri”
Metroya bindiğinizde bazen bir yolcunun yanında taşıma çantasında bir kedi görürsünüz. Genellikle veterinere gidiyordur ya da yeni bir eve taşınıyordur. Yan koltukta oturanların tepkileri çok farklıdır: kimi gülümser, kimi rahatsız olur, kimi de kayıtsız kalır.
Vapurda ise durum daha da ilginçtir. Martılarla birlikte kediler de İstanbul’un deniz kültürünün bir parçası gibi algılanır. Karaköy iskelesinde balıkçıların yanına oturmuş bir kedi görmek kimseyi şaşırtmaz.
Ama aynı şehirde, başka bir semtte aynı kedi “sorun” olarak da görülebilir. Bu fark, aslında sınıfsal ve mekânsal bir ayrışmayı da gösterir.
Esnaf ve kedi ilişkisi
Bir başka sahne de küçük esnafın önünde yaşanır. Bakkalın kapısında uyuyan bir kedi, bazı dükkân sahipleri için “uğur” sayılırken, bazıları için hijyen sorunu olarak görülür.
Bu farklılık bile “Kedi hangi hayvan türüdür?” sorusunun sadece biyolojik değil, aynı zamanda sosyal bir soru olduğunu gösterir. Aynı canlı, farklı bağlamlarda farklı anlamlar taşır.
Çeşitlilik: Kediyi kim nasıl görüyor?
İstanbul gibi göç alan bir şehirde kedilere bakış da oldukça çeşitlidir. Farklı kültürel arka planlar, ekonomik durumlar ve yaşam deneyimleri bu algıyı şekillendirir.
Evcil hayvan olarak kedi
Bazı insanlar için kedi, ailenin bir parçasıdır. Evde yaşayan, mama markası özenle seçilen, veteriner kontrolleri düzenli yapılan bir canlıdır. Bu yaklaşım genellikle daha yüksek ekonomik imkânlarla ilişkilidir.
Sokak kedisi olarak kedi
Bazı insanlar için ise kedi, sokakta kendi başına yaşayan bir canlıdır ve insan müdahalesi mümkün olduğunca sınırlı olmalıdır. Bu yaklaşım daha “doğal yaşam” fikrine dayanır.
Mahalle kedisi olarak kedi
Bunu da Okuyun: Cashmere hangi ülkenin ?
İstanbul’a özgü en yaygın yaklaşım ise mahalle kedisidir. Ne tamamen sahipsizdir ne de tek bir kişiye aittir. Bir apartmanın, bir sokağın, hatta bazen bir semtin ortak canlısıdır.
Bu çeşitlilik, şehirde birlikte yaşama kültürünün ne kadar karmaşık olduğunu da gösterir.
Sosyal adalet perspektifinden kedi meselesi
Bir sivil toplum çalışanı olarak sahada en çok dikkatimi çeken konulardan biri, hayvan hakları meselesinin de aslında sosyal adaletle doğrudan ilişkili olmasıdır.
“Kedi hangi hayvan türüdür?” sorusu burada başka bir boyut kazanır: Bu canlı şehirde nasıl yaşar ve kim tarafından korunur?
Kentsel eşitsizlik ve hayvan refahı
İstanbul’un bazı mahallelerinde sokak hayvanları için düzenli besleme noktaları, veteriner desteği ve yerel yönetim programları varken, bazı bölgelerde bu tamamen bireysel çabalarla yürür.
Bu durum, hayvanların yaşam kalitesinde bile bir eşitsizlik yaratır. Yani kediler bile şehirde eşit yaşam koşullarına sahip değildir.
Kısırlaştırma, bakım ve yerel politikalar
Sahada en çok karşılaşılan konulardan biri kısırlaştırma çalışmalarıdır. Bazı mahallelerde bu süreç düzenli ilerlerken, bazı yerlerde neredeyse hiç uygulanmaz.
Bu fark, sadece hayvan popülasyonunu değil, mahalle sakinlerinin hayvanlarla kurduğu ilişkiyi de etkiler.
Kedinin şehir hakkı: birlikte yaşamanın sınırları
Son yıllarda “şehir hakkı” kavramı daha sık konuşuluyor. Bu kavram genellikle insanlar için kullanılır ama aslında şehirde yaşayan tüm canlıları düşünmeyi gerektirir.
Kediler bu bağlamda ilginç bir yerde durur. Ne tamamen yabani ne tamamen evcil. Şehirle birlikte evrimleşmiş gibi yaşayan canlılardır.
Bir gün Beşiktaş’ta bir sokakta otururken bir kedinin kaldırım taşlarının üstünde güneşlenmesini izledim. Yanından geçen insanlar ikiye ayrılıyordu: biri eğilip seviyor, diğeri hızla uzaklaşıyordu. Aynı canlı, aynı mekânda, iki farklı algı yaratıyordu.
Bu bile şehirde birlikte yaşamanın ne kadar karmaşık olduğunu gösteriyor.
Kamusal alan ve paylaşım meselesi
Kedilerin sokakta varlığı bazen “alan paylaşımı” tartışmalarına dönüşür. Özellikle apartman girişleri, parklar ve çocuk oyun alanları bu tartışmaların merkezindedir.
Ama burada asıl mesele kedi değil, kamusal alanın nasıl paylaşıldığıdır. Kediler bu tartışmanın görünür yüzüdür.
Kedi sadece bir hayvan mı?
Bilimsel olarak tekrar hatırlarsak, kedi memeli bir etçil türdür. Felidae ailesinin bir üyesidir ve evcil formu Felis catus olarak sınıflandırılır.
Ama İstanbul’da yaşarken bu tanımın çok daha geniş bir anlam kazandığını görmek kaçınılmazdır.
Kedi, bir yandan evde güven duygusu yaratan bir canlıdır. Diğer yandan sokakta dayanışma ağlarının parçasıdır. Bir başka açıdan ise şehirdeki eşitsizlikleri görünür kılan bir aynadır.
Sahada yürürken bazen şunu fark ediyorum: Kediler aslında şehirdeki insan ilişkilerinin de sessiz bir yansıması gibi. Kim nerede duruyor, kim kimi görüyor, kim kimi görmezden geliyor… Hepsi küçük bir sokak köşesinde bile okunabiliyor.
Asrimoda olarak “Kedi hangi hayvan türüdür” konusunda sizlere faydalı olabildiğimizi umuyoruz. Diğer içeriklerimizi de incelemeyi unutmayın!
Son bir gözlem: İstanbul’un sessiz ortakları
Akşam saatlerinde bir mahallede yürürken, çöplerin yanında mama arayan bir kedi görmek sıradan bir görüntü. Ama aynı sokakta birkaç adım ileride bir apartman penceresinde sıcak bir ev ışığı yanar.
İşte o anda şehir iki farklı katmana ayrılır: içeridekiler ve dışarıdakiler.
Kediler bu iki katmanın arasında yaşayan sessiz ortaklar gibidir. Ne tamamen dışarıdadır ne de içeride. Tam sınırda dururlar.
Ve belki de bu yüzden İstanbul’u anlamanın küçük ama önemli bir anahtarı haline gelirler.